...-Έλαιο γλυκαμυγδάλων και βάμμα βενζόης, είπε ο κ. Μπλούμ, και ύστερα ανθόνερο πορτοκαλιάς....
Πράγματι είχε δώσει στην επιδερμίδα της μια λευκή απαλότητα σαν του κεριού.
-Και άσπρο κερί πρόσθεσε.
Τονίζει το μαύρο χρώμα των ματιών της. Κοιτάζοντάς με, με το σεντόνι τραβηγμένο μέχρι τα σπανιόλικα μάτια της, εισπνέοντας τη μυρωδιά της καθώς κούμπωνα τα μανικέτια μου. Αυτές οι σπιτικές συνταγές είναι συχνά οι καλύτερες· φράουλες για τα δόντια· τσουκνίδες και βρόχινο νερό· εκχείλισμα βρώμης ανακατεμένο σε βουτυρόγαλα. Τροφή του δέρματος· Ο ένας από τους γιους της γριάς βασίλισσας, ο δούκας του 'Ολμπανυ, νομίζω, είχε μόνο μία επιδερμίδα. Ναι,ο Λεοπόλδος. Εμείς έχουμε τρεις. Κρεατοελιές, καρούμπαλα και μπιμπίκια για να δυσκολεύουν τα πράγματα περισσότερο...
Τζαίημς Τζόυς, Οδυσσέας, κεφ 5.-σε αντιστοιχία με το ομηρικό κείμενο, Οι Λωτοφάγοι

Γιάννης Μελανίτης

Καλυψώ/ Η Χώρα της Απραξίας

[μέρος του The Land of Noman, έργου σε πέντε πράξεις με τις αντίστοιχες αναφορές: Καλυψώ, Ναυσικά, Κίρκη, Πηνελόπη- η πέμπτη πράξη αναφέρεται στην παραμονή του Οδυσσέα ως Φάουστ στην Ιθάκη]. Το έργο The Land of Noman αφορά στους μετασχηματισμούς μιας γυναικείας μορφής η οποία αντιπροσωπεύει τις τέσσερις διαφορετικές κοινωνίες που επισκέπτεται ο Οδυσσέας. Τέσσερα νησιά, τέσσερις κοινωνίες, τέσσερις γυναίκες, τέσσερα περιβάλλοντα διαφορετικής τεχνικής.
Η προ-πολιτισμική χώρα της Ωγυγίας αντιπροσωπεύει έναν τόπο παθολογικής απραξίας, χώρα του φανταστικού, ένα εξωτικό νησί που ανήκει στην περιοχή της γεωγραφικής φαντασίας.
Στην εγκατάσταση που παρουσιάζεται στο Νοσοκομείο Συγγρός, η Καλυψώ ως αντιπροσώπευση της απραξίας σ΄ ένα εξωτικό χώρο, που η υποδοχή του Οδυσσέα μετατρέπεται σε εγκλεισμό. Οι δράσεις της performer αναφέρονται στις αντιστοιχίσεις του Τζόυς για τη Καλυψώ στο έργο Ulysses. Υλικά: Σιλικόνη, χρυσός, νάτριο.

Ο λαβυρινθώδης Οδυσσέας του Τζόυς αποτελεί ένα πολυεπίπεδο κείμενο, όπου η δράση εκτυλίσσεται σε 18 κεφάλαια με χρονική διαφορά μιας ώρας, ξεκινώντας από την Πέμπτη 16η Ιουνίου του 1904, καταλήγοντας τις πρώτες ώρες της 17ης Ιουνίου. Ο συγγραφέας συνέταξε ένα σχεδιάγραμμα του μυθιστορήματος ώστε ο φίλος και μεταφραστής στα ιταλικά του έργου του Exiles, Carlo Linati, να κατανοήσει τη δομή του έργου:

… νομίζω ότι κοιτώντας τον τεράστιο όγκο και πολύ περισσότερο την τεράστια πολυπλοκότητα από το καταραμένο μου -τερατώδες μυθιστόρημα, θα ήταν προτιμότερο να του στείλω κάποιο είδος περίληψης- κλειδιού- σκελετού-σχήματος (για εγχώρια χρήση μόνον)…. Έδωσα μόνον λέξεις-οδηγούς (Schlagworte/ catchwords) στο σχήμα μου αλλά νομίζω ότι εντούτοις θα γίνει κατανοητό… Πρόκειται για ένα έπος ανάμεσα σε δύο ράτσες (Ισραηλίτικη-Ιρλανδική) και ταυτοχρόνως τον κύκλο του ανθρώπινου σώματος, όπως και κάποια μικρή ιστορία μίας μέρας (ζωής)…Ο χαρακτήρας του Οδυσσέα με έχει συνεπάρει από την παιδική μου ηλικία…Εργάζομαι πάνω σ΄ αυτό το βιβλίο για επτά χρόνια- να πάρει η ευχή! επί τέλους! Είναι επίσης ένα είδος εγκυκλοπαίδειας. Η πρόθεσή μου δεν είναι μόνον να παρουσιάσω τον μύθο κάτω από το σημερινό φως (sub specie temporis nostri), αλλά επίσης να επιτρέψω σε κάθε δράση (δηλαδή, κάθε ώρα, κάθε όργανο, κάθε τέχνη που συνδέεται και συσχετίζεται με το σωματικό σχήμα του συνόλου) να ρυθμίσει, ακόμη και να δημιουργήσει την δική της τεχνική. Θα λέγαμε ότι κάθε δράση αποτελεί ένα άτομο παρότι συντίθεται από άτομα-όπως ο Ακυϊνάτης σχετίζεται με τις ουράνιες υπάρξεις.
Τζαίημς Τζόϋς Selected Letters, εκδ. Richard Ellmann (London: Faber and Faber, 1975), σελ. 271.

Από την ανάλυση του συγγραφέα, ενδεικτικά αναφέρουμε το κεφάλαιο της Καλυψώς και τους συσχετισμούς του:
Καλυψώ
Σκηνή: Το Σπίτι
Ώρα: 8 πμ.
Όργανο: νεφρό, σύμφωνα με το σχήμα Linati
Σύμβολο: Νύμφη
Τεχνική: Αφήγηση (ώριμη)
Ανταποκρίσεις: Καλυψώ-Νύμφη Dlugacz-Αναθύμηση, Συών-Ιθάκη
Νόημα: Ο αναχωρήσας περιπλανητής
Ομηρικές αντιστοιχήσεις: απραξία, παθολογική κατάσταση, τόπος του φανταστικού.

Concept: Γιάννης Μελανίτης
περφόρμανς από την Αλίκη Γερμανού
Μουσική σύνθεση: Α. Κ. Δικτυόπουλος (CMCP-Centre for Music Composition and Performance)
make up: Ελένη Δράκου

 

Η Ωγυγία και η Σχερία αναφέρονται σαν νησιά φαντάσματα. Νησιά-φαντάσματα είναι αυτά που πιστεύεται ότι υπάρχουν και εμφανίζονται στους χάρτες για κάποια χρονική περίοδο (κάποιες φορές για αιώνες) κι έπειτα αφαιρούνται εφόσον απεδείχθη ότι δεν υπάρχουν(ή ο γενικός πληθυσμός σταματά να πιστεύει ότι υφίστανται).